"Dijital Slayt'ın Yansıtılması"

Yazı Timothy J. Vitale'nin http://palimpsest.stanford.edu/byauth/vitale/digital-projection/ adresindeki yazısından çevrilmiştir. Yazıdaki olası mantık hataları ve yanlışlıklar büyük olasılıklar çevirmenden [ben :)] kaynaklanmaktadır.
13 Ekim 2003

Giriş

Piyasadaki en iyi slayt projektörlerinden bazılarının (mesela Kodak Ektagraphic III) üretimden kalktığı günümüzde artık pozitif film ve durağan sanat çalışmalarının (yani sayısallaştırılmış slaytların) video projektörleriyle yansıtılmasının pratikte ne kadar uygulanabilir olduğu konusunu daha ciddi ele almanın zamanı gelmiştir.

Görüntülerin film çözünürlüğünde (en fazla 4000ppi) ve daha yüksek çözünürlüklerde elde edilebilmesine rağmen bu çözünürlüklerde yansıtılması mümkün değildir. Sonbahar/Kış 2001’deki JAIC’de bu problemle ilgili bir tartışma vardır (bkz Vitale, "TechArchaeology: Works by James Coleman and Vito Acconci," JAIC, F/W 2001, Vol. 40, No. 3, pp.233-258). 2001 periyodunda en yüksek çözünürlüklü projektör (QVGA formatı) 2000 lümen çıkış ve 300:1 kontrast aralığı ile LaserGraphics LG2001 idi. Ancak şu anda bu projektör ancak özel sipariş üzerine üretilmektedir.

Yakın zamanda JVC “kendi sınıfındaki en iyi LCD” olan QXGA (2048x1536) video projektörünü üretti, JVC DLP QX1G $225,000 fiyatı karşılığında 1000:1 kontrast aralığında 7000 lümen çıkış vermektedir <http://www.projectorcentral.com/JVC-DLA-QX1G.htm>.  Bu projektör daha çok sinema salonları için düşünülmüştür. Sony buna en yakın çözünürlükteki projektörü üretmiştir; Yeni duyurulan Qualia-004, HD (1920x1080) çözünürlüğüne sahiptir ve (duyurudaki özelliklere güvenildiği takdirde) $25,000 lık bir fiyat karşılığında yüksek bir lümen çıkışı ve 6000:1 kontast aralığında yansıtma yapabilmektedir <http://www.projectorcentral.com/Sony-Qualia-004.htm> and <http://www.image-acquire.com/sony/sony_qualia_004/sony_qualia_004.html>.

Slaytları slayt projektöründe yansıtmak (32-72 MB sayısal bilgiye karşıklık gelmektedir), günümüzdeki en yüksek çözünürlük olan QXGA, yani yansıtılan görüntü çözünürlüğü 2048x1436 pikselde 9.4 mb sayısal veri kapasitesine sahip sayısal görüntü yansılarından daha hesaplı ve yüksek çözünürlüklü sonuçlar vermektedirler.

Sinema salonlarında sayısal yansıtma yayıldıkca, projektör makinalarının çözünürlükleri de “film’e benzer” bir ölçeğe erişeceklerdir. Ancak bugün hala film çözünürlüğünün yarı yarıya altındadır.

Slayt Çözünürlüğü

Aslında çözünürlüğü tespit etmenin en direk yolu slayt filmin içindeki grenleri teker teker ölçmektir. Ancak renkli pozitif fimdeki gerçek gren boyutunun tespiti, boya bulutlarının şekilleri, görüntü bulutunun emülsiyon katmanındaki rastgele dağılımı, bir katmanın kalınlığının belirsizliği ve üç boya katmanı olması gerçeği gibi nedenlerle neredeyse imkansızdır.

Çözünürlük tahminlerinde genellikle iki değer kullanılır. RMS Grenliliği sürekli bir tondaki gürültünün (heterojenliğin) derecesini gösterir, ve tamamen grensiz bir yüzeydeki düzensizliğin ölçüsüdür. Uzaysal çözünürlükse ideal olarak işlenmiş bir filmin ne kadar detay çözebileceğini ölçer.

Slayt film için 80-çizgi-çifti(lp-line pairs)/mm genel olarak kabul edilen değerdir. Fuji Velvia aslında %30 kontrastta 80-lp/mm değerine ulaşabilir, ancak bu performansa ulaşabilen tek slayt filmdir. Slayt filmlerin çoğu ortalama 50-lp/mm değerine sahiptir (aşağıdaki tabloya bakınız)

Kabul edilen 80 lp/mm değeri, objektif kullanılmadan kontak baskı sonucu elde edilen film üzerinde çok küçük kontrast değişimlerinde (%10) yüksek çözünürlüklü densitometre kullanılarak elde edilir. Film, çizgi çiftlerinin insan gözü tarafından seçilebileceği kadar büyütülse bile %10luk bir kontrast değişimi insanin algılayabileceğinden çok daha düşüktür. Bunu onaylıyormuşcasına Fuji son Film Veri Tablolarında %20-25 kontrast değişimi altındaki MTF değerlerini göstermemektedir.

Eğer çizgi çiftleri arasındaki kontrast değişimi insanın algı sınırları içindeki %30luk bir kontrast değişimi için hesaplanırsa, Kodak 1986 ve FujiFilm 2000-2003 MTF eğrileri (Velvia hariç) kullanıldığında slayt filmin uzaysal çözünürlüğü 35-60 lp/mm olur.  Daha gerçekçi bir çözünürlük olan 50 lp/mm kullanıldığında ve film çok yüksek çözünürlükteki 200 lp/mm bir objektifle yansıtıldığında  (objektiflerin çoğu 30-50 lp/mm çözünürlüğe sahiptir, ki bu da tüm sistemin çözünürlüğünü daha da düşürür) sistemin sonuçtaki çözünürlüğü 40 lp/mm civarinda bulunur (sistem çözme gücü eşitliği, EQ1, FujiFilm Professional Data Guide, AF3-141E, 2002, p 129).

[EQ1: 1/r=1/r (film) + 1/r (lens);
r=Çözme gücü ve r=Her bileşenin ayrı ayrı çözme gücü]

En yüksek çözünürlük aralığı olan 35-80 lp/mm kullanıldığında, objektifin çözünürlüğe olan etkisi uygulanmadan önce MTF değerleri 1800-3000 ppi aralığında değerlere ulaşır ki bu da ortalama 2900 ppi çözünürlüğe denk gelir. Fuji Velvia’yı dışarda tutsaydık, aynı MTF aralığı ortalama 47,5 lp/mm ya da 2400 ppi değerleine ulaşırdı (objektifin çözünürlüğe olan etkisi uygulanmadan önce).

Basılı görüntülerin karşılaştırması

Basılı görüntüler alanında kritik gözlemciler renkli pozitif (slayt) filmin çözünürlüğünün 2700 ppi ya da 53 lp/mm olduğun düşünmeye başlamışlardır. Bu da yukarıdaki MTF verileriyle mükemmel bir uyum içindedir. Mike Colette’nin müşterileri film taramalarının 8x10 saydam çözünürlüğünü verdiğini söylemektedirler.

Canon’un yeni EOS 1Ds makinası 2704x4064 piksellik “full-frame (24x36mm)” CMOS duyarkat’a sahiptir. Bir çok fotoğrafçı bu makinanın sağladığı görüntülerin yüksek çözünürlüklü slayt filme eşdeğer olduğunu söylemektedirler. [Çevirmenin notu: Şu anda piyasadaki Canon EOS 1Ds Mk II makinası 4992 x 3328 piksellik "full frame" duyarkat'a sahiptir]

Slayt filmin RMS Grenliliği

Kodak slayt filmlerin RMS Grenliliği 8-13 arasındadır ve Fuji pozitif filmler de 7-10 arası değerlere sahiptir. Bazı negatif filmler 5 RMS grenlilik değerine sahiptir ancak negatif filmlerin basılması işlemi sırasında sistem grenliliği gözle görünür bir biçimde artar. Grenlilik değeri ne kadar düşük olursa gürültü ve algılanabilir gren o kadar azalır.

Grenlilik, film üzerindeki değişmeyen bir tondaki (1.0 D) yoğunluk değişimlerinin ortalama yoğunluktan farklarının karelerinin ortalamalarının kareköküdür (root mean square). Bir birimi yoktur ve ne yazık ki herhangi bir şekilde gren büyüklüğü hakkında bir bilgi içermezler. Ancak Mike Collette bu değerleri 12 micron kare piksellerin eşitsizliğini tahmin etmek için kullanmaktadır. 12 micron piksel düşük çözünürlüklü BetterLight tarama arkalıklarının boyutudur. Daha önceki eşitlikler, küçük alanlar için düzensiz dağılımın 48 micron test aparatındakine oranla 3,5 kat daha fazla olduğunu öngörmektedir. Bu da etkin grenliliği filmin 12x12 micronluk bir parçacığı için ortalama 35 yapacaktır. Bu da gerçekten çok grenli/gürültülü bir film parçacığıdır. Birbirine komşu 12-micron kare film parçacıkları arasındaki fark 35 olacaktır. Standart test aparatı kullanıldığında en iyi Fuji film 7 değerine sahiptir ve en kötü Kodak slayt film de 13 değerine sahiptir.

RMS grenliliği, neredeyse grensiz bir emülsiyon bileşiğindeki düzensiz dağılımı ölçtüğü için “algılanan gren”i ölçmüş olur. Gümüş-boya geçişinin karmaşıklığı, boya bulutunun filamentasyonu ve çoklu emülsiyon tabakaları, sadece “düzensiz” tekil boya bulutlarının geçişlerin kenarlarında gözlenebileceği anlamına gelir. RMS grenlilik testinde ölçülen emülsiyon, test aparatının ölçtüğü standartlaşmış 48 mikron çapında 3 tabaka emülsiyonu (gerçekte 9 tabaka) oluşturan yuzlerce yarısaydam gren bulutlarından oluşur.  Bu yapıda tek bir greni çözmek mümkün değildir, sadece geçişlerin kenarlarında mümkündür. Peter Kraus’un ortalama boya bulutunun boyutunun büyük ihtimalle yaklaşık 25 mikron olduğunu ve bunun 1 mikron ya da daha küçük boyuttaki bir gümüş grenden başladığını tahmin ettiğinin altı çizilmelidir.

Ancak bir çeşit grenlilik slayt filmde gözlenebilir. Bu grenlilik kompleks bileşik yapının düzensiz dağılımı, onun “gürültüsü”dür. Bu düzensizliğin derecesi kimyaya, fiziksel ve üretici firma değişkenlerine göre değişiklik gösterir.

Slayt Filmin Ton Aralığı

İdeal koşullarda pozlanmış ve işlenmiş slayt film 3.0D ile 3.9D arasında Dmax değerine sahiptir (bkz  "Kodak Films and Papers for Professionals" (1986); the Kodak Professional Products website http://www.kodak.com/global/en/professional/products/colorReversalIndex.jhtml?id=0.3.10.8&lc=en; ve Fuji Professional Product website <http://home.fujifilm.com/products/datasheet/>.

Aşağıdaki veri firmalardan sağlanan yoğunluk – pozlama (lüks-saniye) eğrilerinden (karakteristik eğri) hesaplanmıştır. Bazıları insanların saydamlarda 3.4D nin üzerindeki yoğunluklarda detayları göremeyeceğini savunmaktadır. Ancak kuvvetli ışık koşullarında (slayt projektörlerinde) en yüksek yoğunluklar geçerlidir, ancak bu konu halen tartışılabilir.

Video Projektör Kontrastı

Eğer bir sanatçı Kodak Q60 R1 renk skalasının (baskı skalası) slayt kopyasını çıkarsa, son birkaç siyah parçanın ayrımında sorunlar yaşayacaktır. “Sistem” seçilen filmin tüm ton aralığını karşılayamayacaktır.

Bir çoğumuz yıllardır slayt filmin renkler konusunda yalan söylediğini söyleriz. İlk yalan filmin konunun kontrastını 1.5 ile 1.9 arasında ortalama 1.7 artırdığıdır. Velvia 50/100 için kontrast artışı 1.8 dir. Bu da demektir ki, 0.1-2.5 yoğunluk girişine karşılık 0.2-3.7 yoğunluk çıkışı olmaktadır ki bu da filmin neredeyse tüm ton aralığına karşıklık gelir. Toplam kontrast faktörü 1.34’ken “yoğunluk-pozlama” (karakteristik eğri) eğrisinin merkez eğimi 1.8 dir, eğrinin tepe noktasına doğru olan uzak kenarları ve en alt kısmı lineer değildir...

Eğer Kodak Q 60 R1 renk hedefindeki 24 parçalı gri ölçek’in fotoğrafı Fuji Velvia kullanılarak çekilirse, ideal koşullarda çekilmiş ve geliştirilmiş 2.4D tonal aralık (2.5 Dmax), 0.5 Dmin farzedildiğinde 3.7 Dmax lık bir saydam oluşturacaktır. Gri ölçekte son parçanın yanındaki ,GS22, parça #23 3.45D, GS21 (parça #22) 3.25D, GS20 (parça #21) 2.7D ve GS19 (parça #20) da 2.5D olacaktır.

Eğer çoğaltma işlemi  sadece 21 ayırt edilebilir gri parçalı bir Velvia slaytıyla sonuçlanırsa, film 2.6D civarı bir tonal aralık ya da 400:1 contrast oranı sağlayabilir. Dmax 3.1D ile 0.5 Dmin yani 2.6 tonal aralığı olacaktır. Eğer projektörlerin Dmin’i aydınlık ayarıyla oynayarak 0.0 D ile 0.5 D arası değiştirilebiliyorsa projektörün bütün kontrastı kullanılabilir durumda olacaktır ve slaytın kontrastını sağlayabilecektir (daha düşük çözünürlükte)

Yoğunluğu “kontrast aralığı” cinsinden yazmak video projektörlerinin özelliklerini film eşdeğerleriyle ilişkilendirmeye yardımcı olacaktır. Temel kontrast oranları:

1.0 d=10:1 kontrast oranı
2.0 d=100:1 kontrast oranı
3.0 d=1000:1 kontrast oranı
4.0 d=10,000:1 kontrast oranı

Burada kontrast=D nin antilog’udur. Piyasada bulunan projektörlerin sahip oldukları kontrast aralıkları aşağıdaki gibidir.

100:1=2.0 D
300:1=2.47 D
500:1=2.7 D
3000:1=3.48 D.

Gördüğüm en yüksek kontrastlı LCD temelli projektör 3000:1 oranına sahiptir. Genel olarak video projektörleri arasında ortalama kontrast aralığı 300:1 ve en düşük bahsi geçen 100:1 dir. Gerçekte 500:1 oranını sağlayan bir projektör “çok iyi”, 1000:1 oranını sağlayan projektör de “mükemmel” olarak nitelendirilebilir. Bazıları 1000:1 oranının günümüz LCD projektörleri için fazla iyimser bir kontrast oranı olduğunu düşünmektedirler.

Sonuç olarak, video projektörleri (1) Çözünürlük ve (2) tonal aralık olarak yaygın slayt filme yetişemez. Günümüzdeki en iyi cihazın çözünürlüğü bile slayt filmin algılanan çözünürlüğünün %13-29-50 si gibi bir kısmını çözebilmektedir. Bazıları 500:1 kontast sağlayan projektörlerin beklendiği kadar iyi olduğunu söylese de Kodachrome 25, Ektachrome 100GX ve Fuji Velvia 50/100 ün sağladığı tonal aralığın 10da birini bile sağlayamamaktadır. Ancak eğer orijinal slaytlar Kodak 5071, 6121 ya da EDUPE slayt kopyalama filmleri üzerine kopyalandılarsa ve eğer mükemmel kopyalandılarsa, o zaman tonal aralıkları en fazla 3.0D (1000:1) civarında olur.

İdeal koşullardan daha kötü koşullarda kopyalanan slaytlar bazı gelişmiş video projektörlerin kontrast aralıklarının içinde olabilirler, ancak çözünürlük olarak hala üstünlerdir. İdeal koşullardan daha kötü koşullarda çekilmiş ve geliştirilmiş Velvia ya da Ektachorome 100GX de bazı gelişmiş video projektörlerin kontrast aralıklarının içinde olabilirler, ancak onlar da çözünürlük olarak hala üstünlerdir

Baskı ve Video Çıktı Problemleri

Fotoğraflar yazıcıya genellikle 150 ppi ile 360 ppi arasında çözünürlükte gönderilir. 20-20 mükemmel görüşe sahip çocukların normal bakma uzaklığında 300 ppi den fazlasını çözemedikleri söylenmektedir. (pek çok profesyonel fotoğrafçı bu rakamı kabul eder ancak bu dokümanın yazarının bu değerin çok düşük olduğuna dair kuşkuları vardır). 150-360 ppi görüntüler tipik bir fotoğraf inkjet yazıcıda 720, 1440 ya da 2880 dpi çözünürlüğünde basılır.

Çıktısı alınan dosya ile yazıcının çözünürlüğü arasındaki fark, yazıcının 360 ppi çözünürlüğündeki fotoğrafın her bir piksellerini 1440 dpi çözünürlükle sağlamasıdır, yani 360 ppi çözünürlükteki fotoğrafın her bir pikseli yazıcıda 16 mürekkep damlacığı ile oluişturulur (150 ppi çözünürlükteki bir fotoğraf için her piksel 92 damlacık ile oluşturulur). “360 ppi orijinalden 1440 dpi damlacık” baskısının 16.7 M rengi gösterme ihtimali yoktur, onun yerine her renkli/siyah mürekkep için sadece 1 – 8 mürekkep damlacığı vardır. “360 ppi” çözünürlüğündeki pikseller yazıcı sürücüsünün hedef rengi mevcut mürekkeplerle fotoğrafın çözünürlüğüne göre oluştururken kullandığı en iyi  yaklaşımla oluşturulur.

Durst Lambda (200-400 dpi), Cymbolic Sciences' LightJet (200 ppi) ve ZBE Chromira (300dpi/425ppi) gibi fotoğraf basarken renkli fotoğraf kağıdı (Fuji Crystal Archive) kulanan laser yazıcılar laser nokta kaynağını çoklu ve değişken yoğunluklu renkli laser noktalarıyla kaplar ve bu şekilde 24-bit renk derinliğine sahip pikseller oluşturur. Bu sürekli tona sahip fotoğraf büyütülerek bakıldığında anlamlıdır, ancak sadece (sınırlı yüzey deseine sahip) fotoğraf kağıtlarına basıldığında bu mümkün olur. Öte yandan her hangi bir büyütme olmadan bakıldığında, inkjet yazıcılar buna eşit ya da daha iyi sonuçlar verirler, üstelik çok daha ucuza malolur ve daha fazla çeşitte kağıt, film, karton ve plastik tabakalara basılabilir.

Video projektörler en az 16.7 M olası renge sahip pikseller üretirler. Bu inkjet yazıcı çıktısından oldukça farklıdır, ancak CRT monitorlere, laptop bilgisayar ekranlarına ya da laser fotoğraf yazıcılarına benzer.

Bizi sosyal ağlarda takip edin:

 

Hakkında       Ulaşım       Seminerler       Takvim